Áratugum saman var hann aðeins staðbundin saga. Svo reis tærður 1925 Bugatti Type 22 Brescia úr Lago Maggiore – og varð að minnisvarða um miklu meira en gamlan bíl.

Bugatti Type 22 Brescia, grindarnúmer 2461, eftir að honum var lyft úr Lago Maggiore við Ascona 12. júlí 2009. Vinstri hliðin varðveittist ótrúlega vel í leðjunni. Mynd: medienservice.ch; heimild: Classic Driver.

Í STUTTU MÁLI Bíllinn var afhentur nýr í Frakklandi árið 1925, sökkt við Ascona 1936–1937 vegna ógreiddra innflutningsgjalda og fannst á 53 metra dýpi árið 1967. Hann kom upp árið 2009 og seldist fyrir 260.500 evrur til styrktar sjóði gegn unglingaofbeldi.

Það sem kom hægt upp úr vatninu klukkan 10:30 að morgni 12. júlí 2009 líktist fremur fornleif en bifreið. Hægri hliðin var illa tærð eftir áratugi í opnu vatni, en vinstri hliðin hafði grafist í súrefnissnauða leðju og varðveist furðu vel.

Brescia – bíllinn sem byggði upp orðspor Bugatti

Bugatti Type 22 tilheyrði Brescia-fjölskyldu merkisins. Nafnið vísar til frægs árangurs Bugatti í kappakstri í Brescia á Ítalíu árið 1921. Léttir fjögurra strokka bílarnir voru kvikir, tæknilega þróaðir og mikilvægir í uppbyggingu þess orðspors sem Bugatti nýtur enn.

Verksmiðjugögn sýna að bíll númer 2461 var afhentur 11. apríl 1925 til Georges Païen, arkitekts í Nancy í Frakklandi. Vélin bar númerið 879 og gírkassinn númerið 964. Síðar var á bílnum merki með nafninu Georges Nielly og heimilisfangi í París.

Merki Bugatti og leifar hins franska bláa litar komu aftur í ljós þegar leðjan var hreinsuð af yfirbyggingunni. Mynd: medienservice.ch; heimild: Classic Driver.

Hvernig fór hann í vatnið?

Skjalfestasta rannsókn sögunnar birtist hjá The Bugatti Trust árið 2009. Samkvæmt henni var bíllinn notaður í Ascona á frönskum númerum og geymdur í porti byggingarverktakans Barra. Svissnesk tollayfirvöld kröfðust þess að hann yrði fluttur formlega inn og að tilskilin gjöld yrðu greidd.

Þetta var á árunum 1936–1937. Bíllinn var þá orðinn meira en áratugar gamall, mikið notaður og tiltölulega verðlítill. Tollgjöldin kunna að hafa verið hærri en markaðsvirði hans. Ef þau yrðu ekki greidd átti að eyðileggja bílinn.

Einfaldasta lausnin varð að sökkva honum. Keðja var fest við bílinn svo hægt yrði að ná honum aftur upp, en hún ryðgaði í sundur. Bugatti-bíllinn rann niður vatnsbotninn og stöðvaðist á 53 metra dýpi.

Pókersagan sem varð að þjóðsögu

Síðar varð vinsæl sú saga að franski kappakstursmaðurinn René Dreyfus hefði tapað bílnum í pókerspili til Svisslendingsins Adalbert Bodé. Sú útgáfa birtist meðal annars í kynningarefni Mullin Automotive Museum og hefur verið endurtekin víða.

STAÐREYNDAVAKT BÍLABLOGGS Pókersagan samræmist ekki rannsókn Bugatti Trust, verksmiðjugögnum eða franska skráningarskírteininu sem varðveittist. Rétt er að líta á hana sem litríka þjóðsögu – ekki staðfesta sögu bílsins.

Fundinn 18. ágúst 1967

Íbúar Ascona gleymdu ekki bílnum. Eftir síðari heimsstyrjöldina lifði frásögnin áfram og með betri köfunarbúnaði varð mögulegt að leita á meira dýpi. Kafarinn Ugo Pillon fann Bugatti-bílinn 18. ágúst 1967. Dagsetningin er skráð í köfunarbók Centro Sport Subacquei Ascona.

Á næstu áratugum varð bíllinn vinsælt viðfangsefni reyndra kafara. Það var þó flókið og kostnaðarsamt að ná viðkvæmu, tærðu bílhræi upp af 53 metra dýpi og því var hann látinn liggja.

Þrátt fyrir áratugi í vatninu mátti enn sjá hinn fræga franska bláa lit Bugatti á þeirri hlið sem hafði legið varin í leðjunni. Mynd: medienservice.ch; heimild: Classic Driver.

Harmleikur varð kveikjan að björguninni

Þann 1. febrúar 2008 varð hinn 22 ára gamli Damiano Tamagni fyrir fólskulegri árás á karnivalinu í Locarno. Hann lést af áverkum sínum. Í kjölfarið var stofnaður sjóður í nafni hans til að fræða um ofbeldi og vinna gegn því meðal ungs fólks.

Vinahópur undir forystu kafarans Jens Boerlin ákvað að bjarga Bugatti-bílnum og selja hann til styrktar sjóðnum. Gamla bílhræið fékk þannig nýtt hlutverk: að varðveita minningu Damiano og styðja baráttuna gegn ofbeldi.

Meira en þúsund manns fylgdust með

Eftir margar undirbúningskafanir var bíllinn fluttur neðansjávar að stað þar sem stór krani náði til hans. Þann 12. júlí 2009 var honum lyft upp úr vatninu klukkan 10:30.

Meira en þúsund manns fylgdust með samkvæmt frásögn Bugatti Trust; önnur samtímafrásögn nefnir rúmlega 2.000. Fimm klassískir Bugatti-bílar voru fluttir á staðinn og sambærilegur Brescia, grindarnúmer 2651, hafður við hlið vatnsbílsins til samanburðar.

Framendi Bugatti 2461 eftir björgunina. Ofngríman, ljóskerin og hlutar hjólabúnaðarins héldu enn lögun sinni. Mynd: medienservice.ch; heimild: Classic Driver.

Eftir lyftinguna var bíllinn settur á stóran vagn svo gestir gætu skoðað hann. Síðar sama dag var hann fluttur á athafnasvæði Jens Boerlin í Magadino og leðjan hreinsuð varlega af honum.

Daginn eftir staðfesti Bugatti-sérfræðingurinn Julius Kruta auðkenni bílsins. Grindarnúmerið 2461, vélarnúmerið 879 og gírkassanúmerið 964 voru enn á sínum stöðum. Niðurstaðan var ótvíræð: þetta var hinn raunverulegi Bugatti 2461.

Tvær hliðar – tvö ólík örlög

Bíllinn hafði legið á vinstri hlið. Sú hlið var að mestu grafin í leðju og varðveittist mun betur. Hægri hliðin lá opin fyrir vatninu og þar eyðilagðist stálið að miklu leyti. Tré, ál, látún, gúmmí og dekk þoldu vistina betur en margir höfðu búist við.

Ryðgað flak seldist fyrir 260.500 evrur

Bonhams bauð bílinn upp á Rétromobile í París 23. janúar 2010. Verðmatið var 70.000–90.000 evrur, en áhugi kaupenda varð miklu meiri. Lokaverðið var 260.500 evrur.

Kaupandinn var bandaríski safnarinn Peter Mullin. Söluandvirðið rann til Fondazione Damiano Tamagni og varð þannig að stuðningi við fræðslu og forvarnir gegn ofbeldi meðal ungmenna.

Ótrúlegt smáatriði úr mælaborðinu: olíuþrýstimælirinn lifði 73 árin af, umkringdur tærðum málmi og leifum innréttingarinnar. Mynd: medienservice.ch; heimild: Classic Driver.

Átti að gera bílinn upp?

Tæknilega hefði verið hægt að nota það sem eftir var sem grunn að endursmíði. En sérfræðingar töldu að aðeins um 20 prósent af upprunalegu efni bílsins gætu haldist. Gljáandi og gangfær Bugatti hefði því að mestu orðið nýr bíll með gömlu grindarnúmeri.

Peter Mullin tók þá ákvörðun að endurgera bílinn ekki. Ryðið og ummerki vatnsins voru varðveitt og bíllinn sýndur í sérstöku, dimmu rými Mullin Automotive Museum sem minnti á vatnsbotninn.

„Lady of the Lake“ í sérstöku sýningarrými Mullin Automotive Museum. Peter Mullin kaus varðveislu fremur en endursmíði. Mynd og heimild: Mullin Automotive Museum.

Þegar sagan er verðmætari en endurgerðin

Flestir fornbílar verða verðmætari þegar ryðið er fjarlægt, vélin endurbyggð og lakkið endurnýjað. Bugatti 2461 er undantekning. Ef hann yrði gerður eins og nýr hyrfu mikilvægustu ummerkin um 73 árin á vatnsbotninum.

Tæringarmunurinn á hliðunum, leifar franska bláa litarins og brotin yfirbyggingin eru sjálf saga bílsins. Hann er jafnframt minnisvarði um Damiano Tamagni og samfélagið sem breytti furðulegri staðarsögu í góðgerðarverkefni.

NIÐURSTAÐA BÍLABLOGGS Stundum felst björgun fornbíls ekki í því að koma honum aftur á veginn. Stundum er mikilvægast að varðveita nákvæmlega það sem hann hefur lifað af.

Tímalína