Það eru fá bílamerki í sögunni sem hafa þorað jafn mikið og Citroën. Þar sem margir bílaframleiðendur hafa fylgt straumnum, hefur Citroën oft farið þvert á hann. Merkið hefur á bestu árum sínum ekki bara framleitt bíla, heldur hugmyndir á hjólum. Bíla sem voru öðruvísi, tæknilega djarfir og stundum svo langt á undan sinni samtíð að markaðurinn þurfti mörg ár til að átta sig á þeim.
Þegar talað er um gullaldarár Citroën er eðlilegast að horfa til tímabilsins frá 1934 til um 1975. Þetta eru árin þegar Citroën mótaði orðspor sitt sem einn frumlegasti og tæknilega metnaðarfyllsti bílaframleiðandi Evrópu.
Upphafið: Traction Avant og byltingin 1934
Gullöld Citroën hófst í raun árið 1934 með komu Citroën Traction Avant. Sá bíll var ekki bara ný gerð frá Citroën, heldur tæknilegt stökk inn í framtíðina.
Traction Avant var með framhjóladrifi, sjálfberandi yfirbyggingu og lága byggingu sem gaf honum betri aksturseiginleika en margir samtímabílar höfðu. Í dag þykir þetta sjálfsagt í mörgum fólksbílum, en á fjórða áratugnum var þetta stórkostlega framsækið.
Bíllinn leit einnig öðruvísi út. Hann var lágur, traustur og nútímalegur miðað við aldur. Hann var bíll sem sagði: framtíðin er komin, hvort sem aðrir eru tilbúnir eða ekki.
2CV: Snilldin í einfaldleikanum
Árið 1948 kom svo einn merkilegasti bíll Citroën frá upphafi: Citroën 2CV.
Hann var ekki lúxusbíll. Hann var ekki hraðskreiður. Hann var ekki glæsilegur í hefðbundnum skilningi. En hann var snilld.
2CV var hannaður fyrir venjulegt fólk. Hann átti að vera ódýr, einfaldur, endingargóður og geta farið yfir óslétta sveitavegi án vandræða. Hann varð táknmynd franskrar alþýðumenningar og sýndi að góður bíll þarf ekki endilega að vera flókinn eða dýr.
Í 2CV birtist einmitt það sem gerði Citroën svo sérstakt: viljinn til að hugsa öðruvísi. Þar var ekki verið að elta ameríska krómaða drauma eða þýska hörku. Þar var verið að leysa raunverulegt vandamál með frumlegri hugsun.
Hápunkturinn: Citroën DS
Ef velja ætti eitt augnablik sem táknar gullöld Citroën, þá væri það árið 1955, þegar Citroën DS var kynntur.
DS var eins og geimskip miðað við flesta aðra bíla þess tíma. Hönnunin var framúrstefnuleg, yfirbyggingin straumlínulöguð og tæknin ótrúleg. Bíllinn var með vökvafjöðrun sem gaf honum einstök þægindi og veggrip. Hann gat bókstaflega hækkað og lækkað sig sjálfur og aksturinn var svo mjúkur að margir lýstu honum frekar sem svifi en akstri.
DS var ekki bara bíll. Hann var yfirlýsing.
Hann sýndi hvað Citroën gat gert þegar verkfræðingar og hönnuðir fengu að hugsa stórt. Í honum sameinuðust frönsk hönnun, tæknileg dirfska og næstum listræn nálgun á það hvað bíll gæti verið.
Það er ekki að ástæðulausu að DS er enn í dag talinn einn merkilegasti bíll tuttugustu aldar.
Sérviskan verður að einkennismerki
Á sjötta og sjöunda áratugnum hélt Citroën áfram að byggja upp sérstöðu sína. Bílar eins og Ami, Dyane, Méhari, GS og síðar CX sýndu að merkið hafði engan sérstakan áhuga á að vera eins og allir hinir.
Ami var skrítinn, en heillandi. Méhari var einfaldur, léttur og skemmtilegur. GS var tæknilega mjög merkilegur fjölskyldubíll með frábærri fjöðrun og miklum þægindum. CX tók svo við af DS og hélt áfram þeirri hefð að vera stór, þægilegur og sérstakur Citroën.
Þetta voru bílar sem höfðu karakter. Þeir voru ekki fullkomnir í hefðbundnum skilningi, en þeir voru eftirminnilegir. Þeir höfðu sál, sérstöðu og hugmyndafræði.
SM: Þegar Citroën fór alla leið
Einn djarfasti bíll gullaldarinnar var Citroën SM, kynntur árið 1970.
SM var eins konar hátindur franskrar bílasérvisku. Hann sameinaði Citroën-tækni við Maserati-vél og var lúxusferðabíll með útlit sem virtist koma frá framtíðinni. Hann var hraðskreiður, þægilegur, flókinn og stórkostlega öðruvísi.
En SM sýndi líka veikleika Citroën. Merkið var frábært í hugmyndum, en stundum of djarft fyrir eigin fjárhag. Flókin tækni, olíukreppan og rekstrarerfiðleikar settu svip sinn á síðustu ár sjálfstæðs Citroën.
Endalok gullaldarinnar
Um miðjan áttunda áratuginn lauk gullöld Citroën í sinni upprunalegu mynd. Peugeot tók yfir Citroën og smám saman varð merkið hefðbundnara. Það komu vissulega margir góðir Citroën-bílar eftir það, til dæmis BX, XM, Xantia og síðar C6, en þeir tilheyrðu meira arfleifð gullaldarinnar en sjálfri gullöldinni.
Eftir yfirtökuna varð Citroën að hluta af stærra fyrirtækjakerfi. Það þýddi betri rekstrarstöðugleika, en líka minni tæknilega villimennsku. Bílar þurftu að deila pöllum, vélum og lausnum með öðrum bílum innan samstæðunnar. Sérviskan hvarf ekki alveg, en hún var tamin.
Hvenær voru gullaldarárin?
Ef horft er yfir heildina má segja að gullaldarár Citroën hafi verið frá 1934 til 1975.
Það tímabil hófst með Traction Avant, hélt áfram með 2CV, náði hápunkti með DS og lauk að miklu leyti með SM, GS og CX.
Ef velja ætti þrengra tímabil sem algjöran hápunkt, þá væri það líklega 1955 til 1975. Það eru árin frá kynningu DS og fram að lokum framleiðslu hans, þegar Citroën var hvað skýrastur í eigin sérstöðu.
Niðurstaða
Gullöld Citroën var tíminn þegar merkið þorði að vera öðruvísi. Frá Traction Avant til DS, frá 2CV til SM, var Citroën framleiðandi sem hugsaði ekki bara um að smíða bíla, heldur um að endurhugsa bílinn sjálfan.
Það má deila um hvort Citroën hafi alltaf verið skynsamlegt fyrirtæki á þessum árum. En það er erfitt að neita því að það var eitt það áhugaverðasta.
Citroën gullaldarinnar var ekki merki sem spurði: „Hvað eru hinir að gera?“
Það spurði frekar: „Hvernig ætti bíll að vera, ef við byrjum upp á nýtt?“
Gísli Birgir Gíslason
