Hverra manna ertu og hvar ólst þú upp?
Foreldrar mínir eru Sigurður Lárusson, vélstjóri frá Akranesi og Dúfa Ólafsdóttir, hjúkrunarkona frá Skarfstöðum í Hvammssveit í Dölum. Ég er fæddur í Reykjavík og bjó þar til 6 ára aldurs þegar við fluttum til Lúxemborgar og þar ólst ég upp.
Þó vorum við systkinin flest sumur í sveit vestur í dölum. Þegar ég var 15 fór ég norður í MA og útskrifaðist þaðan 1989. Þar gekk ég undir nafninu Óli Lúx og það nafn ber ég ennþá.
Sigurður Lárusson, vélstjóri frá Akranesi og Dúfa Ólafsdóttir, hjúkrunarkona frá Skarfstöðum í Hvammssveit í Dölum.
Hver er þín atvinna og segðu mér aðeins frá starfi þínu?
Ég lærði rafmagnsverkfræði en kláraði það aldrei því mér fannst það ferlega leiðinlegt. Mest allan vinnuferil min hef ég unnið í fjármálageiranum þó ekki við bankastörf heldur við upplýsingaveitur og hugbúnaðarfyrirtæki.
Hver eru þín áhugamál og hversu lengi hefur þú stundað þau?
Ég er módelsmiður af lífi og sál og það hef ég verið síðan ég fékk fyrsta módelið í jólagjöf þegar ég var 7 ára. Ég smíða allt sem vil. Bíla, flugvélar, skip, skriðdreka, o.s.fr.
Ég hef verið í Módelsamtökum, sko IPMS sem stendur fyrir International Plastic Model sociation, sem sagt alþjóða samtök módelsmiða síðan ég var 14 ára. Fyrst í Lúx síðan í Sviss og núna er ég formaður IPMS Iceland sem við stofnuðum fyrir stuttu á Íslandi.
Hvaðan kemur bíla áhuginn?
Hann kemur frá pabba. Pabbi átti bíl áður en hann fékk ökuskírteini og pabbi hefur alla tíð verið laginn við bíla. Reyndar er hann laginn við allt sem hann kemur við. Hvort sem það eru bílaviðgerðir, trésmíði, járnsmíði o.s.fr.
Við bræðurnir ólumst upp í skúrnum hjá pabba og lærðum mikið af honum. Samt er ég ekki með þessa klassísku bíladellu. Vissulega vil ég eiga góða bíla og keyra. Ég hef líka mikinn áhuga á fornbílum en satt að segja finnst mér meira spennandi að gera þá upp en að eiga og keyra.
Hvað átt þú marga bíla og hvaða bílar eru þetta?
Eins og er á ég fjóra, plús einn. Þessir fjórir eru Ford Bronco 2024 árgerð, BMW X3 M40, svo alveg nýja Renault 5 rafmagnsbíl sem er alveg geðveikt því það er eins og að keyra Go-Cart. Dóttir mín notar hann mest í skólan.
Svo á ég Ford Bronco 1974 sem kom frá Íslandi 2017 og ég gerði upp frá grunni. Hann kom á götuna 2021. Sá bíll hefur nokkra sögu því fyrsti eigandi var Magni Jónsson læknir og er það nokkuð skemmtileg tilviljun því Magni og Kristín kona hans eru vinafólk pabba og mömmu og hafa verið eins lengi og ég man eftir mér. Annar eigandi var Sveinn Runólfsson fyrrverandi landgræðslustjóri. Broncoinn var því lengi í Gunnarsholti á númerinu L121.
Svo kemur að “plús 1”. Það er Buick 1949 Super Dynaflow sem pabbi á en ég hef tekið við upgerðini og við erum að nálgast endalínuna. Þann bíll fékk pabbi í hendurnar þegar Jóhann Magnússon flugstjóri hjá Cargolux flutti til Íslands.
Það var 1979 ef ég man rétt. Síðan fór tíminn í að byggja hús, koma fjórum krökkum í gegnum skóla og það er svo ekki fyrr en 2012 sem við förum að vinna í honum fyrir alvöru. En það hefur farið mikil vinna í Bjúkkan og það er langt frá að vera búið. Það sem gerir Bjúkkan svo sérstakan er að hann er smíðaður í Belgíu en ekki í Bandaríkjunum. Báðir gömlu bílarnir mínir eru evrópuútgáfur með Km/h mæla.
Alinn upp í bílskúrnum
Sum áhugamál byrja ekki með ákvörðun. Þau verða bara hluti af manni. Þannig er það hjá Óla sem ólst upp í kringum verkfæri, vélarhljóð og föður sem gat lagað nánast hvað sem var. Bílar, módel og uppgerðir hafa fylgt honum frá barnsaldri, fyrst sem leikur og síðar sem langtímaverkefni sem krefjast þolinmæði, nákvæmni og útsjónarsemi.
Í samtalinu rennur sagan hratt á milli staða: frá sveitadvöl í Dölunum til Lúxemborgar, frá smáum módelum yfir í alvöru bíla, frá Ford Bronco sem virtist á köflum vonlaus til Buick sem hefur verið í fjölskyldunni í áratugi. Rauði þráðurinn er þó alltaf sá sami: löngunin til að varðveita söguna og gera hlutina almennilega.
Ford Bronco sem átti sér lengri sögu en virtist í fyrstu
Áhuginn á Ford Bronco nær langt aftur. Viðmælandinn man eftir svona bílum úr sveitinni þegar hann var krakki og segir þá hafa verið hluta af umhverfinu fyrir vestan. Þegar hann sá síðar auglýstan 1974 Bronco í Keflavík vaknaði forvitnin strax. Bíllinn hafði staðið í um tuttugu ár og virtist við fyrstu sýn vera áhugaverður grunnur að uppgerð.
Hann hafði samband við frænda sinn Ella, sem þekkti vel til svona bíla og fór að skoða hann. Skömmu síðar var bíllinn kominn á kerru. „Ef þú vilt fá hann þá skal ég senda þér hann. Ef þú vilt hann ekki þá tek ég hann,“ sagði Elli. Þannig eignaðist viðmælandinn Bronco-inn.
„Ég grét eiginlega þegar ég sá bílinn. Hann var svo ónýtur.“
Við fyrstu sýn leit bíllinn betur út en hann var í raun. Um leið og farið var að opna og skoða kom í ljós að mikið hafði verið fúskað. Ryð, slæmar viðgerðir og ótal smáatriði gerðu verkefnið mun stærra en búist hafði verið við. Kramið var þó í lagi: vélin fór í gang, sjálfskiptingin, millikassinn og drifin virtust í lagi. Það dugði til að taka ákvörðunina.
Annaðhvort þurfti að fara í gegnum bílinn frá grunni eða gefast upp. Hann valdi fyrri kostinn.
Bíll með eigendasögu, myndum og minningum
Þegar uppgerðin hófst fór einnig af stað leit að sögu bílsins. Óli fann fyrrverandi eigendur og fékk smám saman óvenjulega heildstæða mynd af lífi bílsins.
Einn eigendanna var Sveinn Reynisson, fyrrverandi landlæknir, sem átti bílinn í um tuttugu ár. Sveinn hafði meira að segja varðveitt varalyklana, sem hann sendi síðar í bréfi. Lyklarnir pössuðu enn.
Sagan varð enn merkilegri þegar grein um uppgerðina birtist í fjölmiðlum. Þá kom í ljós að bíllinn hafði upphaflega verið keyptur nýr á Seyðisfirði af Magna Jónssyni lækni og Kristínu Björnsdóttur.
Þau höfðu átt bílinn áður en hann lenti í veltu á Öxnadalsheiði á áttunda áratugnum. Þótt slysið hefði verið alvarlegt lifði bíllinn áfram og rataði síðar í hendur nýrra eigenda.
Í dag á Óli myndir, myndbönd og frásagnir frá nær öllum tímabilum bílsins. Það gerir Bronco-inn að meira en uppgerðarverkefni. Hann er orðinn skrásett saga á hjólum.
Að læra í bílskúrnum
Óli lýsir því að hann hafi verið alinn upp í bílskúrnum hjá föður sínum. Faðir hans, Sigurður Lárusson, er vélstjóri og einn af þeim gömlu íslensku jöxlum sem virðast geta gert við hvað sem er. Slík þekking flyst ekki alltaf með formlegri kennslu. Hún sést, heyrist og smitast í gegnum vinnuna sjálfa.
Sigurður, faðir Óla í skúrnum.
Þegar Bronco-inn var tekinn í sundur stóð faðirinn gjarnan við hliðina og fylgdist með. Hann tók ekki alltaf verkfærin sjálfur, en þegar vandinn var orðinn raunverulegur kom reynslan í ljós. Eitt sinn hafði viðmælandinn barist heila helgi við fasta bolta í framhásingu. Faðirinn kom, bað um hamar og gas, hitaði réttu staðina og losaði boltana á nokkrum mínútum.
„Þetta er bara þrjátíu, fjörutíu ára reynsla. Það er ekkert annað.“
Þessi reynsla hefur mótað vinnubrögðin. Óli er nákvæmur, vill gera hlutina sjálfur og hefur meiri ánægju af því að byggja upp, laga og endurskapa en einfaldlega að aka bílunum. Hann segir bróður sinn frekar vilja kaupa bíla og keyra þá. Sjálfum finnst honum skemmtilegasti hlutinn vera uppgerðin.
Frá Reykjavík til Lúxemborgar
Óli er fæddur í Reykjavík árið 1968 en fluttist með fjölskyldunni til Lúxemborgar þegar hann var barn. Faðir hans fékk vinnu á bílaverkstæði hjá Cargolux, þar sem vantaði menn sem kunnu að gera „allt“. Fjölskyldan fór út árið 1975 og hefur tengingin við Lúxemborg verið sterk síðan.
Eftir grunnskóla í Lúxemborg fór hann í Menntaskólann á Akureyri. Þar tók hann myndir af vörubílum og öðrum tækjum og hélt áfram að næra bílaáhugann. Síðar lærði hann rafmagnsverkfræði í Þýskalandi, en fann fljótt að það var ekki hans leið.
Á fjórða ári bauðst honum vel launuð staða í bankageiranum og hann fór þá leið. Í dag starfar hann sem sölustjóri hjá stóru fyrirtæki sem selur hugbúnað til banka.
Óli þar sem hann nýtur sín best.
Þótt dagvinnan sé í hugbúnaði og bankalausnum hefur verkstæðið alltaf verið jafnvægið. Hann hefur unnið að stórum verkefnum og nýtir sömu hugsun í bílaáhugamálinu: skipulag, undirbúning og rétt tímasett skref.
Það þarf að panta hluti mánuðum áður en þeir verða notaðir, senda krómlista í vinnslu tímanlega og hafa næsta verkþátt tilbúinn áður en sá fyrri klárast.
Módelsmíði sem varð ævistarf í smáu formi
Módelsmíði hefur fylgt honum frá sjö ára aldri. Hann kenndi sér sjálfur, byrjaði smátt og lærði smám saman að mála, sprauta og smíða með sífellt meiri nákvæmni. Faðir hans útbjó verkstæði í kjallaranum, kom loftpressu fyrir og hjálpaði honum að átta sig á tækjunum þegar hann fór að nota airbrush.
Þessi nákvæmni úr módelsmíðinni nýtist síðar í stærri verkefnum. Þegar hann sprautaði hluta Bronco-ins eða vann að Buicknum fann hann að færnin yfirfærist. Verkfærin eru stærri, en hugsunin er sú sama: undirbúningur, þolinmæði og auga fyrir smáatriðum.
Hann er einnig virkur í samfélagi módelsmiða og hefur verið formaður Módelsmíða samtaka á Íslandi. Sjálfur segir hann það ekki endilega hafa verið vegna þess að hann sóttist eftir embættinu, heldur vegna þess að hann hefur verið í slíkum félagsskap frá unglingsaldri, bæði í Lúxemborg, Sviss og síðar í tengslum við Ísland.
Buickinn sem varð fjölskylduverkefni
Annað stórt verkefni er Buick sem faðir hans átti lengi. Bíllinn er sérstakur að því leyti að hann var samsettur í Belgíu í verksmiðju General Motors, ekki hefðbundinn bandarískur bíll. Hann var upphaflega keyptur í Amsterdam seint á sjöunda áratugnum og kom síðar inn í líf fjölskyldunnar í gegnum vinafólk.
Bíllinn hafði staðið lengi og verið hálfgert framtíðarverkefni í mörg ár. Viðmælandinn safnaði hlutum í hann, leitaði á eBay og víðar og hugsaði alltaf að einn daginn yrði hann tekinn almennilega í gegn. Að lokum var ákveðið að ýta verkefninu af stað, ekki síst til að faðirinn fengi að sjá bílinn komast nær því að verða tilbúinn.
Uppgerðin reyndist mun umfangsmeiri og dýrari en áætlað var. Boddíið fór í sýru og síðan í viðgerðir. Það þurfti að laga sílsa, boddífestingar og fjölda smáatriða.
Þegar bíllinn fór til fagmanns í boddívinnu fór verkefnið langt fram úr upphaflegri áætlun, en útkoman varð líka einstaklega vönduð. Hlutir voru smíðaðir upp, hurðir lagaðar og bretti endurgerð af mikilli natni.
Í dag er Buickinn kominn á þann stað að grindin er tilbúin og boddíið hefur verið sprautað að innan og undir. Sæti, innrétting og króm eru í vinnslu. Verkefnið er ekki aðeins bíll, heldur arfleifð föður og sonar.
„Pabbi sagði við mig: Þú tekur yfir verkefnið. Ég er að verða of gamall fyrir þetta.“
Að gera hlutina heima
Óli vinnur að mestu heima hjá sér. Hann býr í einbýlishúsi með bílskúr sem er ekki stór, en nægir þegar skipulagið er gott. Hann segir að sér finnist best að vinna heima, líkt og faðir hans gerði. Bronco-inn var ekki stór bíll og því var hægt að rífa hann niður og byggja upp í bílskúrnum.
Uppgerðin á Bronco-inum sýndi þó fljótt hversu langt verkefnið myndi ganga. Þegar búið var að taka bílinn í sundur kom í ljós að nánast allt þurfti að endurnýja. Að lokum var upprunalega grillið nánast eini blikkhlutinn sem hélt sér.
Nýtt boddí var flutt frá Bandaríkjunum, meðal annars með hjálp tengsla við Keflavíkurflugvöll, og það gerði verkefnið raunhæft.
Þótt nýir hlutir fáist í svona bíla er ekkert sjálfgefið. Sumir aftermarket-hlutir passa illa og því skiptir máli að vita hvaðan á að panta. Óli lærði að hlusta á þá sem höfðu reynslu og velja réttu framleiðendurna. Annars getur sparnaðurinn fljótt orðið að aukavinnu.
Bíllinn sem meðferð og mótvægi
Á tímabili vann Óli við erfiðar aðstæður í starfi og upplifði mikla streitu. Þá varð Bronco-inn eins konar meðferð. Sumir leita til sérfræðinga þegar álagið verður mikið, segir hann, en sjálfur fór hann út í skúr og skrúfaði. Að vinna með höndunum gaf honum ró.
„Það er ekki til betri therapy en að vinna með höndunum.“
Hann tók mikla skorpu í uppgerðinni frá 2017 og næstu tvö ár. Svo stöðvaðist verkefnið um tíma, meðal annars vegna kostnaðar. Þegar bíllinn fór loks í sprautun breyttist viðhorfið heima fyrir.
Eiginkonan, sem hafði áður haft áhyggjur af peningunum sem fóru í verkefnið, fór að tala um „Bronco-inn okkar“. Börnin tóku undir og gerðu ljóst að bíllinn yrði ekki seldur.
Þannig varð bíllinn fjölskyldumál. Hann er ekki bara verkfæri eða leikfang, heldur hluti af heimilinu og sögunni sem fjölskyldan vill halda í.
Að eiga gamlan bíl er skuldbinding
Viðmælandinn leggur áherslu á að það sé ekki nóg að eiga gamlan bíl. Maður þurfi að geta sinnt honum, eða að minnsta kosti skilja hvað það þýðir að halda honum gangandi.
Hann hefur séð marga fallega bíla fara illa þegar þeir lenda hjá fólki sem hefur hvorki tíma, aðstöðu né áhuga á viðhaldinu.
Gamlir bílar fyrirgefa ekki vanrækslu. Bremsur, rafkerfi, boddí og smáatriði kalla á reglulega umhyggju. Í Bronco-inum kom meðal annars í ljós að bremsurnar voru nánast ónýtar. Þegar þær voru teknar í sundur fannst rusl og leifar inni í dælunum. Það sýndi vel hversu mikilvægt er að treysta ekki bara því að bíll „gangi“.
Á móti kemur að þegar uppgerðin tekst verður sambandið við bílinn annað. Þú þekkir hvern bolta, hverja festingu og hvert vandamál sem hefur verið leyst. Bíllinn verður ekki lengur bara hlutur sem var keyptur. Hann verður eitthvað sem var byggt upp aftur.
Sögur sem fylgja bílunum
Í samtalinu koma fram margar smásögur sem sýna hvers vegna gömlu bílarnir heilla. Það er sagan af Bronco-inum sem dró aðra bíla yfir heiðar þegar enginn annar treysti sér af stað.
Það er sagan af Ford Explorer sem faðirinn gerði upp eftir veltu. Það er sagan af Granada sem einu sinni var glæsilegur bíll en fór síðar illa. Og það er sagan af Buick sem hefur beðið áratugum saman eftir að verða fullkláraður.
Þessar sögur eru ekki aukaatriði. Þær eru ástæðan fyrir því að Óli leggur alla þessa vinnu á sig. Bílar eru ekki bara árgerðir, vélarstærðir og varahlutanúmer. Þeir eru tengdir fólki, stöðum, slysum, ferðalögum, fjölskyldum og minningum.
Nákvæmni, þolinmæði og ástríða
Það sem stendur eftir er mynd af manni sem hefur þörf fyrir að skapa, laga og ljúka hlutum. Hann segist ekki hafa mikinn áhuga á að sitja fyrir framan sjónvarp. Hann vill frekar vera í skúrnum, með tölvuna gangandi í bakgrunni, að taka í sundur, spá, mæla, panta, pússa, mála og setja saman.
Þetta er ekki áhugamál sem snýst aðeins um bíla. Þetta snýst um vinnubrögð, fjölskyldu, sögu og þá sérstöku ánægju sem fylgir því að sjá eitthvað gamalt og illa farið lifna við á ný. Hvort sem um er að ræða lítið módel eða heilan Ford Bronco er kjarninn sá sami: að gera hlutinn af alvöru.
„Mér finnst ekkert svo gaman að keyra. Mér finnst bara gaman að gera þetta.“
Kannski er það einmitt þar sem ástríðan sést best. Ekki í lokamyndinni, glansandi bíl á fallegum degi, heldur í öllum klukkutímunum sem enginn sér: í ryðinu, föstu boltunum, röngum varahlutum, löngum pöntunum, mistökum og lausnum. Þar verður bíllinn til aftur.
Gísli Birgir Gíslason
