Saga fyrstu sjúkrabílanna á Íslandi er saga um útsjónarsemi, samhjálp og tækniframfarir. Áður en vélknúnir sjúkraflutningar tóku við þurfti oft að flytja sjúklinga með mannafli eða hestvagni. Á fáum áratugum breyttist það í skipulagða þjónustu sem síðar náði út um allt land.
um 1900
Sjúkir bornir í „sjúkrakistu“ eða körfu.
1917
Landakot fær lokaðan fjaðraðan hestvagn.
1921
Reykjavík kaupir fyrsta eiginlega sjúkrabílinn landsins.
1924
Rauði kross Íslands stofnaður.
1926
Fyrsti sjúkrabíll Rauða krossins, ítalskur Fiat.
1931–1944
Þjónustan færist út fyrir Reykjavík og flotinn vex.
Þegar enginn sjúkrabíll var til
Um og eftir aldamótin 1900 var sjúkt fólk í Reykjavík, sem ekki gat komist hjálparlaust undir læknishendur, stundum flutt í lokaðri svokallaðri „sjúkrakistu“ eða körfu. Yfirleitt báru sex menn sjúklinginn. Flutningurinn gat verið bæði langur og erfiður og var þetta neyðarúrræði fremur en skipulögð þjónusta.
Frá mannafli til mótors: Fyrstu skrefin í sjúkraflutningum á Íslandi byggðust ekki á bílum heldur einfaldlega á því að koma sjúklingnum sem hraðast til læknis með þeim ráðum sem tiltæk voru hverju sinni.
Landakotsspítali og hestvagninn 1917
Árið 1917 eignaðist Landakotsspítali lokaðan hestvagn með fjaðrabúnaði til sjúkraflutninga. Aðstandendur urðu þó sjálfir að útvega hesta og var þá gjarnan leitað til Slökkviliðs Reykjavíkur, sem hafði tiltæk vel tamin hross. Þannig urðu til fyrstu sterk tengsl slökkviliðs og sjúkraflutninga hér á landi.
Bíllinn kom ekki inn í tómarúm. Hann tók við af kerfi þar sem fólk, hestar, spítalar og slökkvilið þurftu að vinna saman með mjög takmörkuðum úrræðum.
1921 – fyrsti eiginlegi sjúkrabíll Íslands
Bæjarstjórn Reykjavíkur keypti árið 1921 fyrsta eiginlega sjúkrabíl landsins og sá Slökkvilið Reykjavíkur um rekstur hans frá slökkvistöðinni í Tjarnargötu. Þar með var í fyrsta sinn komið sérstakt vélknúið farartæki til að flytja sjúka og slasaða í höfuðborginni.
Þetta var stórt framfaraskref, en þjónustusvæðið var enn lítið. Utan Reykjavíkur og nágrennis þurfti víða áfram að nota hesta eða aðrar lausnir.
Merkileg staðreynd:
Þegar Rauði kross Íslands var stofnaður árið 1924 var þessi eini sjúkrabíll enn sá eini á öllu Íslandi.
1926 – Rauði krossinn tekur við keflinu
Rauði kross Íslands keypti sinn fyrsta sjúkrabíl árið 1926. Sá bíll var ítalskur Fiat sem þótti vel útbúinn á sínum tíma, hafði góða aksturshæfileika í snjó og gat flutt tvo sjúklinga í einu. Með þessum kaupum varð sjúkrabílastarf Rauða krossins eitt af mikilvægum stoðum sjúkraflutninga á Íslandi.
Fyrsti sjúkrabíllinn á Íslandi.
1921
Reykjavíkurbær
Fyrsti eiginlegi sjúkrabíll landsins tekinn í notkun við Tjarnargötu.
1926
Rauði krossinn
Fyrsti sjúkrabíll félagsins kemur til landsins og eflir sjúkraflutninga.
1931
Akureyri
Rauði krossinn leggur Akureyringum til sjúkrabíl og þjónustan færist út fyrir Reykjavík.
1944 – flotinn orðinn sýnilegur
Sjúkrabílar Rauða krossins og bílstjórar þeirra við Slökkvistöðina í Tjarnargötu árið 1944. Þetta er raunveruleg söguleg mynd, ekki myndræn endurgerð.
Á þessari ljósmynd sést vel hversu hratt þjónustan hafði byggst upp. Á rúmum tveimur áratugum hafði þróunin farið frá neyðarúrræði með mannafli og hestum yfir í skipulagðan flota sjúkrabíla með föstum bílstjórum og vaxandi þjónustu.
Frá einföldum flutningi að nútíma neyðarþjónustu
Með árunum urðu sjúkrabílarnir betur búnir, vegirnir batnuðu og sjúkraflutningamenn fengu sífellt meiri þjálfun. Þjónustan þróaðist úr því að flytja sjúklinga á milli staða yfir í sérhæfða neyðarþjónustu sem getur hafið meðferð á leiðinni og brugðist hratt við um allt land.
Nútíma sjúkrabíll á Íslandi. Hlutverk, búnaður og getuþættir sjúkrabílsins hafa tekið stakkaskiptum frá fyrstu árum sjúkraflutninga.
Niðurstaða Bílablogg
Saga fyrstu sjúkrabílanna á Íslandi er saga um samfélag sem leitaði leiða til að stytta ferðina eftir hjálp og gera hana öruggari. Frá sjúkrakistu og hestvagni til fyrsta sjúkrabíls Reykjavíkur, og þaðan til sjúkrabíla Rauða krossins um landið, liggur skýr þróunarlína inn í nútíma neyðarþjónustu.
Heimildir og vinnsla
- Rauði krossinn á Íslandi – „Úr einu hestafli í 180 á tæpri öld“.
- Rauði krossinn á Íslandi – upplýsingasíða um sjúkrabíla.
- Sögulegar upplýsingar úr íslenskum heimildum um fyrstu sjúkraflutninga.
